Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), bireylerin günlük yaşamlarında, okulda veya iş hayatlarında dikkatlerini toplamakta güçlük çektikleri, dürtüsel davranışlar sergiledikleri ve aşırı hareketlilik gösterdikleri bir nörogelişimsel bozukluktur. Bu bozukluk, çocukluk döneminde başlayan ve genellikle yetişkinliğe kadar sürebilen bir durumdur. DEHB, hem çocuklarda hem de yetişkinlerde yaygın olarak görülebilen bir bozukluktur, ancak teşhis ve tedavi süreci çoğunlukla çocukluk dönemine odaklanır.

DEHB'nin üç ana belirtisi vardır:

1. Dikkat Eksikliği: Dikkat toplamakta güçlük, detayları gözden kaçırmak, görevleri tamamlayamamak gibi belirtilerle kendini gösterir.

2. Hiperaktivite: Yerinde duramama, aşırı hareketlilik, sessiz ortamda bile sürekli hareket etme ihtiyacı.

3. Dürtüsellik: Başkalarının sözünü kesme, sırayla beklemekte zorlanma, aceleci ve düşüncesizce yapılan hareketler.

Bu üç belirti, farklı bireylerde farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Bazı bireyler daha çok dikkat eksikliği gösterirken, diğerleri hiperaktivite veya dürtüsellik belirtileri sergileyebilir.

DEHB’nin Nedenleri Nelerdir?

DEHB’nin tam olarak nedenleri hala kesin olmamakla birlikte, araştırmalar bazı faktörlerin rol oynadığını göstermektedir. Bu faktörler genetik, çevresel ve biyolojik olabilir.

• Genetik Faktörler: DEHB'nin ailelerde daha yaygın görüldüğü bilinmektedir. Yani, bir ailede DEHB’si olan bireylerin çocuklarında da DEHB görülme olasılığı daha yüksektir.

• Beyin Yapısı ve Kimyası: Beyindeki belirli bölgelerdeki kimyasal dengesizlikler ve yapısal farklılıklar DEHB ile ilişkilendirilmektedir.

• Çevresel Faktörler: Hamilelik sırasında annenin sigara içmesi, alkol kullanımı veya beslenme alışkanlıkları, doğum sonrası erken doğum veya düşük doğum ağırlığı gibi faktörler DEHB riskini artırabilir.

DEHB’nin Tanı ve Tedavi Süreci

DEHB, bir psikiyatrist tarafından yapılacak kapsamlı bir değerlendirme ile tanı konulabilir. Tanı süreci genellikle bireylerin davranışsal, duygusal ve bilişsel özelliklerini inceleyen çeşitli testler, gözlemler ve görüşmeler içerir. Tedavi süreci ise kişiye özel olmalıdır.

DEHB tedavisinde kullanılan yaygın yöntemler arasında:

• Davranışsal Terapi: Bireylerin dikkatini toplamak, dürtü kontrolünü sağlamak ve sosyal becerilerini geliştirmek amacıyla yapılan psikoterapiler.

• İlaç Tedavisi: Çocuklarda ve yetişkinlerde, özellikle metilfenidat gibi ilaçlar, semptomların yönetilmesinde yardımcı olabilir. İlaç tedavisi genellikle psikoterapi ile desteklenir.

• Eğitimsel Destek: Okulda veya işyerinde yapılan düzenlemeler, dikkat geliştirme teknikleri ve uyarlanmış öğrenme yöntemleri kullanılarak bireylerin başarıları artırılabilir.

DEHB ile Baş Etme Yöntemleri

DEHB’li bireyler için bazı günlük yaşam becerilerini geliştirmek önemlidir. Dikkat toplamakta zorlanan bir birey, şu teknikleri kullanabilir:

• Zaman Yönetimi: Görevleri küçük parçalara ayırarak, belirli aralıklarla molalar vererek çalışmak.

• Çevresel Düzenlemeler: Gürültüsüz, düzenli bir çalışma alanı yaratmak ve dikkat dağılmalarını engellemek.

• Davranışsal Düzenlemeler: İleriye yönelik planlar yapmak ve anlık dürtüsel davranışlardan kaçınmak için kendini motive edici ödüller kullanmak.

DEHB ile İlgili En Sık Sorulan 5 Soru

1. DEHB, sadece çocuklarda mı görülür? DEHB, genellikle çocuklukta başlar, ancak semptomlar yetişkinliğe kadar devam edebilir. Yetişkinlerde DEHB tanısı konmuş bireyler, okulda veya işte dikkat dağınıklığı, motivasyon eksiklikleri ve zorlayıcı ilişkiler gibi zorluklar yaşayabilirler. Yetişkin DEHB’si bazen, çocuklukta fark edilmeyen veya yanlış tanı konmuş durumlar olabilir.

   
   

2. DEHB tedavisinde ilaç kullanımı zararlı mıdır? DEHB tedavisinde kullanılan ilaçlar, doğru dozda ve uzman denetiminde kullanıldığında genellikle güvenlidir. Ancak, ilaçların yan etkileri olabilir. Bu nedenle, ilaç tedavisi genellikle terapi ile birlikte ve dikkatle izlenerek uygulanır. İlaç tedavisi, bireyin yaşına, genel sağlık durumuna ve DEHB semptomlarının şiddetine göre kişiye özel olarak düzenlenir.

   
   

3. DEHB'li çocuklar başarılı olabilir mi? Evet, DEHB’li çocuklar da başarılı olabilir. Erken teşhis ve uygun destekle, DEHB’li çocuklar okuldaki başarılarını artırabilir ve sosyal hayatta da güçlü beceriler geliştirebilirler. Özel eğitim, davranışsal terapi ve düzenli izlemeler başarı şansını artırır. Ayrıca, DEHB’li çocukların yaratıcı ve yenilikçi özellikleri, doğru rehberlikle önemli avantajlar sunabilir.

   
   

4. DEHB'nin nörogelişimsel bir bozukluk olduğunu nasıl anlarım? DEHB, beyindeki gelişimsel farklılıklarla bağlantılıdır. Nörogelişimsel bozukluklar, bireyin davranış ve düşünme süreçlerini etkiler ve genellikle doğuştan gelir. DEHB, sadece düzensiz davranışlar değil, aynı zamanda dikkat, hafıza ve motor beceriler gibi bir dizi bilişsel yeteneği de etkileyebilir. Bir çocuğun ya da yetişkinin DEHB şüphesi taşıması durumunda uzman bir psikologdan ya da psikiyatristten değerlendirme yapılması gereklidir.

   
   

5. DEHB ve zeka arasındaki ilişki nedir? DEHB ve zeka arasında bazen beklenmedik bir ilişki olabilir. DEHB’li bireyler, bazen olağanüstü yaratıcı ve yenilikçi düşünme biçimlerine sahip olabilirler. Dikkatleri dağılabilir, ancak bu da onların geleneksel düşünme kalıplarından sapmalarına ve yeni, alışılmadık çözümler üretmelerine neden olabilir. Bu özellik, onları yaratıcı alanlarda başarılı kılabilir, ancak sosyal ve akademik başarıda zorluklar yaşamalarına da yol açabilir. DEHB’nin zeka ile birleştiği bireylerde doğru yönlendirme ve destekle büyük başarılar elde edilebilir.

DEHB, doğru destek ve terapi ile yönetilebilen bir durumdur. Eğer siz de veya çocuğunuz DEHB ile ilgili zorluklar yaşıyorsanız, uzman psikologlarımız ile görüşmekten çekinmeyin. İstanbul Kadıköy’deki Kadife ve Moda ofislerimizde, alanda deneyimli uzmanlarımız ile DEHB’yi daha yakından tanıyarak size özel bir tedavi planı oluşturabiliriz. Gricevher Ailesi olarak, sizlere her adımda destek olmaya hazırız.