Gelişim

Gelişim Nedir?

Gelişim, kişinin döllenmeden başlayarak bedensel, zihinsel, dil, duygusal ve sosyal yönden (büyüme, olgunlaşma ve öğrenmenin etkileşimiyle) gelişim, bireyin doğum öncesinden başlayarak yaşamının sonuna kadar fiziksel, zihinsel, duygusal, sosyal ve ahlaki yönlerden sürekli olarak ilerleme kaydettiği süreçtir.

 Büyüme

• Büyüme, insanın zaman içinde geçirdiği beyinsel ve vücutsal değişimdir. Biyolojik değişim aynı zamanda anatomik değişimi de kapsar. Çocuğun kilo ve boy olarak artmasıdır.

 Gelişim

• Gelişim bireye özgü büyüme, olgunlaşma ve öğrenmenin sonucu olarak yeni bir becerinin kazanılmasıdır. Kazanılmış her beceri, dış çevreden gelen farklı uyaranlara cevap vererek şekillenir.

 Olgunlaşma

• Olgunlaşma, bireyin doğuştan getirdiği  , genetik yeteneklerinin aktırıldığı bilgiler çerçevesinde, kendisinden beklenen davranışları yapabilecek düzeye gelmesidir, bir çocuğun yazı yazmayı öğrenebilmesi için belirli bir olgunluğa erişmiş olması gerekir.

  
  

Gelişim Dönemleri

1. Doğum Öncesi Dönem: Bireyin anne karnında geçirdiği dönemdir.

2. Bebeklik Dönemi: Doğumdan itibaren 2 yaşına kadar olan süreci kapsar.

3. İlk Çocukluk (Oyun) Dönemi: 2-6 yaş arasında, çocuğun oyun oynama, dili kullanma gibi becerilerinin geliştiği dönemdir.

4. İkinci Çocukluk (ilkokul) Dönemi: 6-12 yaş arası, akademik becerilerin kazanıldığı ve sosyalleşmenin arttığı dönemdir.

5. Ergenlik Dönemi: 12-18 yaş arası, fiziksel, duygusal ve sosyal değişimlerin yoğun olduğu dönemdir.

6. Yetişkinlik Dönemi: Ergenlikten sonra başlayan, bireyin iş ve aile sorumluluklarını üstlendiği dönemdir.

7. Yaşlılık Dönemi: Bireyin hayatının son dönemini kapsar, fiziksel ve zihinsel gerilemelerin başladığı dönemdir.

Gelişim İlkeleri

• Gelişim süreklidir ve belirli bir düzen içerisinde ilerler.

• Her birey kendi hızında gelişir.

• Gelişim, birbirine bağlı farklı alanlarda gerçekleşir.

• Gelişim hem kalıtsal hem de çevresel faktörlerden etkilenir.

Gelişime Etki Eden Faktörler

Biyolojik Faktörler: Genetik yapı, hormonlar ve fiziksel sağlık gibi biyolojik özellikler bireyin gelişimini etkiler.

Çevresel Faktörler: Aile, okul, sosyal çevre, kültür ve yaşam koşulları gibi çevresel faktörler, bireyin gelişim sürecinde önemli rol oynar.

Psikolojik Faktörler:

Psikolojik faktörler, bireyin kişisel deneyimleri ve içsel süreçlerini kapsar.

• Kişilik: Kişilik özellikleri, bireyin nasıl düşündüğünü, davrandığını ve duygusal tepkilerini etkiler.

• Motivasyon: Bireyin hedeflerine ulaşma konusundaki istekliliği ve azmi, öğrenme ve gelişim süreçlerini etkiler.

• Duygusal Durum: Stres, kaygı, mutluluk gibi duygusal durumlar, bireyin öğrenme kapasitesini ve gelişim hızını etkileyebilir.

Sosyoekonomik Faktörler:

Bireyin ailesinin ve çevresinin sosyoekonomik durumu, eğitim ve sağlık gibi temel ihtiyaçlarının karşılanmasını etkiler.

• Gelir Düzeyi: Ekonomik durum, bireyin beslenme, eğitim ve sağlık hizmetlerine erişimini etkiler.

  
  

• Ebeveyn Eğitim Düzeyi: Ebeveynlerin eğitim seviyesi, çocuklarının eğitimine ve genel gelişimine olan etkilerini artırabilir. 

  
  

• Gelişim Alanları

  • Fiziksel Gelişim

  • Psikomotor Gelişim

  • Bilişsel (Zihinsel) ve Dil Gelişimi

  • Kişilik Gelişimi

  • Duygusal Gelişim

  • Sosyal Gelişim

  • Ahlak Gelişimi

  • Cinsel Gelişim

  
  

• Gelişim ile İlgili Temel Kavramlar

  • Büyüme

  • Gelişim

  • Olgunlaşma

  
  

• Gelişim Dönemleri

  • Bebeklik Dönemi

  • İlk Çocukluk (Oyun) Dönemi

  • İkinci Çocukluk (ilkokul) Dönemi

  • Ergenlik Dönemi

  • Yetişkinlik Dönemi

Doğal ve Fiziksel Çevre:

Bireyin yaşadığı fiziksel ortam, gelişimi üzerinde doğrudan veya dolaylı etkiler yaratır.

• Beslenme: Yeterli ve dengeli beslenme, fiziksel ve zihinsel gelişim için kritik öneme sahiptir.

• Yaşam Alanı: Güvenli, temiz ve sağlıklı bir yaşam alanı, bireyin genel sağlık ve gelişim düzeyini etkiler.

• Çevresel Faktörler: Hava kalitesi, su kaynakları, doğal afetler gibi çevresel unsurlar, bireyin sağlığını ve gelişimini etkileyebilir.

Biyolojik Faktörler:

Biyolojik faktörler, bireyin genetik yapısını ve fiziksel gelişimini belirler.

• Genetik Miras: Kişinin anne ve babasından aldığı genetik özellikler, fiziksel görünüm, zekâ düzeyi, hastalıklara yatkınlık gibi birçok alanı etkiler.

• Fiziksel Sağlık: Doğum öncesi ve sonrası beslenme, sağlık durumu, hormonlar, sinir sistemi gelişimi gibi unsurlar bireyin genel gelişimini etkiler.

• Beyin Gelişimi: Beyin yapısı ve işlevleri, bilişsel ve duygusal gelişimi doğrudan etkiler. Genetik Yapı: Genetik kod, bireyin fiziksel özellikleri, zekâ kapasitesi, sağlık durumu ve bazı kişilik özelliklerini belirler.

  • Örnek: Boy, göz rengi, metabolik hastalıklara yatkınlık.

• Prenatal (Doğum Öncesi) Faktörler: Anne karnındaki süreçte yaşanan beslenme, hastalıklar, annenin sağlığı ve stres durumu gibi etmenler.

  • Örnek: Yetersiz beslenme, annenin alkol/sigara kullanımı doğum öncesi gelişimi olumsuz etkileyebilir.

• Hormonlar: Hormonlar, büyüme, ergenlik ve genel vücut fonksiyonlarının düzenlenmesinde kritik rol oynar.

• Örnek: Büyüme hormonu eksikliği, çocuğun boyunun normalden kısa

Çevresel Faktörler:

Çevresel faktörler, bireyin içinde bulunduğu sosyal, kültürel ve fiziksel ortamdan kaynaklanır.

• Aile: Aile, bireyin ilk sosyal çevresi olup, sevgi, ilgi, destek ve disiplini sağlar. Aile içindeki ilişkiler, bireyin duygusal ve sosyal gelişimini etkiler.

• Eğitim: Eğitim süreci, bireyin bilgi, beceri ve değerler kazanmasına yardımcı olur. Okul ve öğretmenler, bireyin bilişsel ve sosyal gelişiminde önemli bir rol oynar.

• Sosyal Çevre: Arkadaş grupları, akranlar ve sosyal ilişkiler, bireyin sosyal becerilerini, kimlik gelişimini ve değerlerini etkiler.

• Kültürel Faktörler: Kültürel normlar, değerler, inançlar ve gelenekler bireyin davranışlarını ve bakış açısını şekillendirir.

Gelişime Etki Eden Psikolojik Faktörler

Bilişsel Faktörler

Bilişsel gelişim, bireyin düşünme, öğrenme, problem çözme ve karar verme süreçlerini içerir. Piaget’in bilişsel gelişim kuramına göre çocuklar, belirli evrelerden geçerek düşünme yetilerini geliştirirler.

• Zeka Düzeyi: Bilişsel kapasite, öğrenme hızı ve problem çözme becerileri üzerinde etkilidir.

• Dikkat ve Algı: Dış dünyayı nasıl algıladığımız ve bilgiyi nasıl işlediğimiz gelişim sürecini belirler.

• Bellek Kapasitesi: Kısa ve uzun süreli bellek, bireyin öğrenme sürecini doğrudan etkileyen unsurlardır.

Duygusal Faktörler

Duygusal gelişim, bireyin duygularını tanıması, yönetmesi ve başkalarının duygularını anlaması sürecini kapsar. Çocuklukta yaşanan duygusal deneyimler, kişiliğin ve psikolojik sağlığın temelini oluşturur.

Bağlanma Stilleri: Bowlby’nin bağlanma kuramına göre, erken dönemde kurulan güvenli bağlanma ilişkileri, bireyin duygusal gelişimini destekler.

• Travmatik Deneyimler: Çocuklukta yaşanan olumsuz olaylar (istismar, ihmal, kayıplar) psikolojik gelişimi olumsuz yönde etkileyebilir.

• Öz-farkındalık ve Duygu Düzenleme: Bireyin kendi duygularını anlaması ve sağlıklı şekilde yönetebilmesi, sosyal ilişkilerini ve psikolojik dayanıklılığını artırır.

Kişilik Özellikleri ve Mizaç

Her birey doğuştan gelen farklı mizaç özelliklerine sahiptir. Bu özellikler, çevresel faktörlerle etkileşime girerek bireyin gelişimini yönlendirir. Örneğin:

• İçe Dönüklük – Dışa Dönüklük: Sosyal ilişkiler kurma biçimi üzerinde etkilidir.

• Duygusal Kararlılık: Stresle başa çıkma becerilerini ve psikolojik dayanıklılığı belirler.

• Deneyime Açıklık: Yeni bilgilere ve değişime karşı bireyin tutumunu etkiler.

Gelişim süreci, bireyin bilişsel, duygusal, sosyal ve kişilik özellikleri gibi birçok psikolojik faktörün etkileşimiyle şekillenir., bireyin yaşam boyu süren gelişim yolculuğunu farklı yönlerden etkileyerek psikolojik iyi oluşuna katkı sağlar. Sağlıklı bir gelişim için bireyin duygusal olarak destek alması, uygun sosyal çevreye sahip olması ve bilişsel gelişimini destekleyen eğitim süreçlerinden geçmesi büyük önem taşır.