Bağımlılık Yalnızca Uyuşturucuyla mı Olur?

Bağımlılık Yalnızca Uyuşturucuyla mı Olur? Günlük Hayatımızı Etkileyen Gizli Bağımlılıklar

Bağımlılık, çoğu insanın aklına alkol, sigara ya da uyuşturucu maddelerden ibaret olan bir kavram olarak akla gelmektedir. Ancak, bağımlılık sözcüğünün kapsamı, bundan çok daha geniştir. Günlük hayatımızda fark etmeden ‘bağımlı’ hale geldiğimiz davranışlar ve alışkanlıklar, hayat kalitemizi büyük oranda etkileyebilmektedir.

Bu yazıda, “Madde kullanmadan da bağımlı olunur mu?” sorusuna cevap arayacağız. Peki günlük hayatımızdaki gizli bağımlıklar nelerdir?

1.    Sosyal Medya ve Teknoloji Bağımlılığı

  Telefon ekranında zamanınızın çoğunu sosyal medya uygulamalarında geçiriyor musunuz?

Belki de yalnızca birkaç dakikalığına bakmayı planlamıştınız ama fark etmeden saatlerinizi geçirdiğinizi hiç fark ettiniz mi?

İşte bahsettiğimiz bu durum, dopamin sisteminin çok iyi tasarlanmış bir tuzağıdır. Sosyal medyada ‘beğenilme’ hissi, beyin için kısa vadeli bir ödül mekanizmasını açığa çıkarmaktadır ancak, bu tatmin duygusu kalıcı değildir ve daha fazlasını istememize yol açar.

2.    Kahve ve Kafein Bağımlılığı

  Sabah uyandığınızda “Bir kahve olmadan güne başlayamam” diyenlerden misiniz? Bu dürtüyü sadece keyif alışkanlığı olarak düşünüyorsanız, bir kez daha düşünün.

  Kafein, enerji seviyemizi anında yükseltebilir, ancak büyük miktarlarda tüketildiğinde yorgunluk ve huzursuzluk hissini artırabilir. Bu durum kaygı bozukluklarından muzdarip kişiler için daha tetikleyici olabilir. Dahası kafeinsiz yapamama durumu, bağımlılık belirtilerinin varlığını anlayabilmemiz için bir işaret olabilir.

3. Alışveriş Bağımlılığı

 Kullanılmayacak eşyalar almak, ani alım kararları vermek ya da kredi kartınızın limitini zorlamak, aslında fark etmeden alışveriş bağımlılığına işaret edebilir.

  Alışveriş bağımlılığı, özellikle mutluluğu dış faktörlerde arayan kişilerde sıklıkla karşımıza çıkmaktadır. Ancak alınan eşyaların verdiği tatmin genelde kısa sürelidir.

4. Sürekli Çalışma (Workaholism)

  Kariyer hedefleri elbette ki önemlidir, ancak sürekli çalışma ihtiyacı ve boş vakitlerde bile işe dönük bir zihinle yaşam, bir bağımlılık formu olabilir. Workaholism, iş hayatındaki başarılarla dopamin ödülü arayışının en net örneklerinden biridir.

5. Seks Bağımlılığı

Seks bağımlılığı, davranışsal bağımlılıklara arasında görece yeni tanımlanmış bir bağımlılık türü olsada, günümüzde sıklığı gittikçe artan bir bağımlılık türü olarak karşımıza çıkmaktadır. Seks bağımlılığı, cinsel düşünceleri, arzuları ve davranışları üzerinde kontrolünü kaybetme ile karakterize bir durumdur.

Bu bağımlılık, sağlıklı cinsel yaşamdan farklı olarak kişinin günlük hayatını, ilişkilerini ve psikolojik durumunu olumsuz yönde etkiler. Seks bağımlılığı yaşayan bireyler genellikle cinsel eylemlerini tekrar eden bir şekilde gerçekleştirme ihtiyacı hisseder ve bu davranışlarını durdurmakta güçlük çekerler. Kısaca temel belirtilerine değinmek gerekirse:

Aşırı cinsel dürtüler ve bunları tatmin etme çabası.

Cinsel davranışların kontrol edilememesi.

Utanç, suçluluk veya pişmanlık hislerine rağmen aynı davranışları sürdürme.

İş, sosyal yaşam veya ilişkilerin cinsel davranışlar nedeniyle zarar görmesi.

Kişinin cinsel aktiviteler için aşırı zaman ve enerji harcaması olarak karşımıza çıkmaktadır.

6. Kumar Bağımlılığı

Kumar bağımlılığı, bireyin kumar oynama davranışını kontrol edemediği ve bu davranışın kişinin hayatında olumsuz etkiler yarattığı bir dürtü kontrol bozukluğudur. Bu durum, sadece finansal sorunlara değil, aynı zamanda duygusal, sosyal ve psikolojik problemlere de yol açabilir. Kumar bağımlılığın belirtilerine kısaca değinecek olursak:

-Kumardan dolayı finansal zorluklar yaşama.

-Kaybettiklerini geri kazanma amacıyla sürekli oynama.

-Kumar oynamayı bırakma çabalarına rağmen başarısız olma.

-Aile, iş veya sosyal hayatın olumsuz etkilenmesi.

-Kumar oynama isteğini gizleme veya yalan söyleme

Yukarıda bahsedilen temel belirtileri ele alarak kendinize ve çevrenizdeki kişiler bu alanda yardım alabilmeleri için ilk adımı atabiliriz.

7. Egzersiz Bağımlılığı

Egzersiz bağımlılığı, kişinin fiziksel aktiviteye olan aşırı bağlılığından kaynaklanan bir durumdur. Bu bağımlılık, bireyin egzersiz yapma ihtiyacını kontrol edememesi ve diğer yaşam alanlarını (sosyal hayat, iş, sağlık gibi) ihmal etmesine neden olabilir. Genellikle spor yapmanın getirdiği fiziksel ve zihinsel faydalar ile başlar, ancak kontrolsüz bir şekilde ilerlediğinde olumsuz sonuçlar doğurabilir.

Belirtileri Nelerdir?

• Günlük yaşamı etkileyen aşırı egzersiz yapma isteği

• Egzersiz yapamadığında huzursuzluk, suçluluk veya kaygı hissetme

• Yaralanmalara veya sağlık sorunlarına rağmen egzersize devam etme

• Egzersizin, sosyal ilişkiler veya iş gibi önemli sorumlulukların önüne geçmesi

  
  

Gizli Bağımlılıkları Fark Etmek İçin Neler Yapılabilir?

Bağımlılıkların ortak bir özelliği vardır: Başlangıçta keyif veren bir alışkanlık olarak ortaya çıkarlar, ancak zamanla kontrol kaybına ve olumsuz sonuçlara yol açabilirler. Gizli bağımlılıklarınızı fark etmek için şu soruları sorabilirsiniz:

- Bu alışkanlık gündelik işlevlerimi engelliyor mu?

- Onsuz yapamadığımı hissettiğim anlar oluyor mu?

- Bu davranışı sergilemekten dolayı yaşamımın diğer alanları zarar görüyor mu?

Eğer bu sorulara ‘evet’ cevabı veriyorsanız, bir davranışınızın bağımlılık boyutuna ulaştığını düşünme vakti gelmiş olabilir. Aşağıda neler yapabileceğimiz hakkında küçük ipuçları yer alıyor.

Ne Yapabiliriz?

Bağımlılıkların etkisini azaltmak için atabileceğiniz bazı adımlar:

Farkındalık geliştirin

Alışkanlıklarınızı sorgulayın ve hangi durumlarda kontrolü kaybettiğinizi fark etmeye çalışın.

 Küçük değişiklikler yapın

 Bir alışkanlığı tamamen terk etmek yerine, daha sağlıklı alternatifler bulun. Örneğin, sosyal medya kullanımınızı belirli saatlerle sınırlandırabilirsiniz.

Profesyonel destek alın

Bağımlılıklarınızla başa çıkamadığınızı hissediyorsanız, bir uzmandan yardım almayı düşünün.

Davranışsal Bağımlılıklarda Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

1.    Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)

Bilişsel Davranışçı Terapi, bağımlı kişinin düşünce ve davranışlarını tanıyıp değiştirmeyi amaçlayan bir tedavi yaklaşımıdır. BDT, kişiyi bağımlılığı tetikleyen olumsuz düşünceleri fark etmeye ve sağlıklı düşünme biçimlerini geliştirmeye yönlendirir. Ayrıca, bağımlılıkla ilişkili olumsuz davranışları değiştirmek için belirli stratejiler de kullanılır. Bu terapi türü, kişiyi tetikleyici durumlardan uzak durmaya ve sağlıklı başa çıkma mekanizmaları geliştirmeye teşvik eder.

2.    Motivasyonel Görüşme (Motivational Interviewing)

Bu yaklaşım, bireyin bağımlılıkla ilgili değişim yapma isteğini artırmayı amaçlar. Terapist, kişinin motivasyonunu destekler ve bağımlılıkla başa çıkma isteğini güçlendirir. Motivasyonel görüşme, özellikle kişilerin tedaviye başlamakta zorlandığı durumlarda etkilidir.

3.    Grup Terapisi

Grup terapisi, benzer sorunları yaşayan bireylerin bir araya gelip deneyimlerini paylaşmalarını ve birbirlerine destek olmalarını sağlar. Bu, sosyal destek duygusunu güçlendirir ve tedavi sürecinde yalnız hissetmeyi engeller.

Bu tedavi yöntemleri, kişinin yapısına, sorunlarının şiddetine ve tedavi modeline yatkınlığına göre değişiklik gösterebilmektedir. Gelin, birlikte sizin için en uygun terapi yöntemini belirleyelim.